کرمان باستان

مسجد امام ((ملک)) :

این مسجد که یکی از قدیمی ترین مساجد ایران و نیز بزرگترین آن بشمار می رود ، یادگار ملک توران شاه سلجوقی (۴۷۷ ه ق ) است و بیش از ۹۵۰ سال قدمت دارد . در جوار این مسجد مجموعه فرهنگی ، اجتماعی ازجمله کتابخانه ،خانقاه ، مدرسه و بیمارستان وجود داشته که امروزه اثری از آن نیست (تاریخ کرمان ۲۸۳ ) .

تنها بازمانده ی مجموعه یاد شده (محله شاه عادل ) است که نام آن برگرفته از لقب ملک توران شاه است .

این محله به (سه شنبهی ) نیز شهرت دارد که در تاریخ کرمان دارای حدیث و حکایت مفصلی است .

مسجد امام (ملک) با ۹۱۹۱ متر مربع وسعت ۱۰۱ متر طول و ۹۱ متر عرض دارد و ازجمله مساجد چهار ایوانی است که بزرگترین و اصلی ترین بخش آن در ضلع غربی قرار گرفته وورودی آن به گونه ای زیبا و بدبع با خط کوفی تزیین یافته و طی یکی دو دهه اخیر با تلاش فراوان کارشناسان میراث فرهنگی از زیر گچ بیرون آمده و شکوه آن برملا گردیده است .

مسجد امام (ملک ) دارای سه درب ورودی در قسمت های شمالی – جنوبی و و شرقی است که در این میان درب شمالی واقع در خیابان امام به عنوان ورودی اصلی استفاده می شود . مسجد دارای محراب های متعدد ی است که از همه مهمتر و پرشکوه تر ، محراب ضلع غربی واقع در شبستان غربی است که با گچ بری های زیبا زینت یافته است .

محراب شبستان امام حسن نیز از جاذبه ی خاصی برخوردار بوده و مقرنس کاری ها و گچ بری های آن در نوع خود کم نظیر است . سقف شبستان غربی نیز آمیزه ای از هنر اسلامی ایرانی است . شبستان های آقا شیخ حسین فقیه در ضلع شمالی ، شبستان آقا علی در ضلع غربی نیز بخش های دیگر این مسجد راتشکیل می دهند .پس از سالها انتظار ،شبستان ضلع جنوبی نیز توسط میراث فرهنگی بازسازی شده و هم اکنون میعادگاه نمازگزاران است.

در گذشته از وسط این مسجد آب قناتی عبور می کرد که به قنات مستوره (مستوره خانم دختر ملک توران شاه سلجوقی بود که آبادی های زیادی از خود بر جای گذاشت ) شهرت داشت مومنین اکثراًدر این پایاب ( محلی که آب قنات از زیر زمین آن عبور می کرد و با چند پله از سطح زمین به آن دسترسی پیدا می شد) تجدید وضو می کردند.

از جمله ارزش های دیگر این مسجد ،برج سلجوقی در ضلع شمال شرقی است که آجر نمای آن از اعتبار هنری خاص برخوردار است . بخش فوقانی این برج فرو ریخته است تاق وروری سردر مقرنس کاری و در قسمت پایین آن نیز ترنجی برجسته وجود دارد.

صفه اصلی مسجد در زمان وکیل الملک محمد اسماعیل نوری حاکم کرمان (۱۲۸۴-۱۲۷۷ ه-ق ) و ایوان شرقی در قرن اخیر توسط احمد یزدانپناه معروف به دیلمقانی بازسازی شده است.